Lise hayatımın bendeki yeri ayrıdır; çünkü kitap okuma alışkanlığımı lise birinci sınıfta kazandım. Bir edebiyat öğretmenimizin zoruyla klasik bir kitap okuyarak başladım bu serüvene. Elime aldığım kitap, Honoré de Balzac’ın Vadideki Zambak romanıydı. Kitap biter mi diye kara kara düşünüyordum. Üzerinden onca yıl geçti. Şu anda okuduğum kitap sayısı neredeyse bine yaklaşıyor. O ilk kıvılcım lisede atılmıştı.
Kızım, Hayrullah Kefoğlu Anadolu Lisesinde okuyor. O benden daha şanslıydı; çünkü kitap okumaya daha erken yaşta başlamıştı. Şu anda da lisedeki öğretmenleri, yaşına uygun kitapları bir bir tavsiye ediyor. Bazıları benim dört beş yıl önce okuduğum kitaplardı. İmreniyordum kızıma.
Öğretmenlerinin tavsiye ettiği kitaplardan biri de Ken Watanabe imzalı Problem Çözümüne Giriş 101: Zeki İnsanlar İçin Basit Bir Kitap idi. Ben bu satırları yazarken kızım arkamdan sesleniyordu:
“Baba, bu kitabı mutlaka okumalısın. Hatta filmi bile çekilmeli!”
Cengiz Aytmatov’un Beyaz Gemi adlı romanından bahsediyordu. Kızım büyümüş de bana kitap tavsiyesinde bulunuyordu! (Parantezi fazla uzattım, asıl kitabımızdan uzaklaştım.)
Bu aralar okuma gözlüğü edindim kendime. O kadar rahat okuyabiliyorum ki her akşam kendime kitaplardan oluşan çilingir sofraları kuruyorum. Biraz ondan, biraz bundan okuyorum. Problem Çözümüne Giriş 101 de gözüme ilişti. Hemen okumaya başladım. Daha ilk bölümde problem çözümüyle ilgili harika bir kısım okudum. Sizinle de paylaşmak istedim.
Kitabın 15. sayfasında “Problem çözümü nedir?” başlığı altında dört aşamalı bir süreç anlatılıyor: Mevcut durumu anlamak, problemin temel nedenini tespit etmek, etkili bir plan geliştirmek ve bu planı problem çözülene kadar uygulamak.
Yazar, konuyu matematik notları düşen bir öğrenci üzerinden örneklendiriyor. Öğrenci yalnızca “Notlarımı yükseltmeliyim.” deyip hiçbir şey yapmadan bekleyebilir ya da ders çalışmaya daha fazla zaman ayırmak için futbol takımından ayrılmayı düşünebilir. Oysa sorun, ders çalışmaya ayırdığı zamanın azlığı değil, çalışma yönteminin verimsizliği olabilir.
Problem çözmeyi bilen bir öğrenci ise önce hangi sorularda yanlış yaptığını araştırır. Matematiğin farklı alanlarındaki başarısını karşılaştırarak asıl sorunun geometri olduğunu fark edebilir. Ardından geometriyi kendi içinde değerlendirir ve örneğin yamuğun alanı, silindirin hacmi veya Pisagor teoremi konusunda zorlandığını belirler.
Böylece “Matematik notlarım düşüyor.” gibi genel bir tespitten, sorunun kaynağını gösteren somut bir sonuca ulaşır. Sonrasında da ihtiyacına uygun bir plan hazırlar: Daha fazla mı çalışmalıdır, çalışma yöntemini mi değiştirmelidir, yoksa öğretmeninden yardım mı istemelidir?
Kitabın bu bölümünde anlatılan temel düşünce şu: Problemi doğru tanımlamadan doğru çözümü bulmak mümkün değildir. Herkesin sorunu farklı olduğuna göre çözüm yolu da farklı olabilir. Bunun için sürekli “Neden?” ve “Nasıl?” sorularını sormak gerekir. Büyük ve karmaşık görünen problemleri daha küçük parçalara ayırmak, onları çözmeyi kolaylaştırır.
Burada anlatılanlar yalnızca matematik notlarını yükseltmekle ilgili değil; başta çocuklarımız olmak üzere, küçük ya da büyük problemlerle karşılaşan herkes için önemli bir çözüm önerisi.
Çocuklarımızın notları düştüğünde ilk tepkimiz ne oluyor? “Daha çok çalışmalısın!”
Peki, sorun gerçekten yeterince çalışmaması mı yoksa konuyu anlayamaması, yanlış bir yöntem kullanması ya da başka bir nedenle öğrenmekte zorlanması mı? Sorunun kaynağını araştırmadan verdiğimiz tavsiyeler, iyi niyetli olsalar bile işe yaramayabilir.
Üstelik bu yaklaşım yalnızca çocuklarımız için geçerli değil. İş hayatında, aile ilişkilerinde ve günlük yaşamımızda da benzer hatalar yapmıyor muyuz? Bir sorunla karşılaştığımızda hemen çözüm üretmeye girişiyor; ancak sorunun asıl nedenini araştırmayı ihmal ediyoruz. Bazen yanlış soruya doğru cevaplar arıyoruz. Bazen de sorunu çözmek uğruna, aslında vazgeçmemiz gerekmeyen şeylerden vazgeçiyoruz. Tıpkı matematik notlarını yükseltmek için futbol takımından ayrılmayı düşünen öğrenci gibi…
Gönül ister ki kitabın tamamını buraya alayım; ama telif hakkı diye bir şey var. İyisi mi siz bu kitaptan bir tane edinin. Hem çocuğunuz okusun hem de siz okuyun.

